Editorial

ਸਰਕਾਰਾਂ, ਮਾਪੇ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ

- ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

"18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸਿੱਖਦਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਣ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆਯੁਕਤ, ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ (Multi-dimensional) ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਉਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਧਾਰਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਗਈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭੌਤਿਕ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ, ਵੱਧ ਆਮਦਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਾਜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ, ਚਰਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਮਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਦਲ ਗਈ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ, ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਬਿਹਤਰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਕੀਨੀਆ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੱਟਾ ਲਾਉਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਅੰਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੱਟਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਸੰਖੇਪ ਨੋਟਸ, ਗਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਗਏ।

ਅਸਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੇਵਲ ਖਾਣਾ, ਕਮਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੌਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।

ਜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੇਵਾ, ਦਇਆ, ਸਾਂਝ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰੀਏ।

ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਸਫਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਗਰੂਕ, ਨੈਤਿਕ, ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਉੱਚੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣ ਸਕਣ।

ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਗਲਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਦਕਿ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੰਵਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਸੰਵਾਦ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਸੰਵਿਧਾਨ ਹਰੇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਪੱਖ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਝੇ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਾਉਣ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਨਾਰੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਵਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿਆਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਣਨ ਜੋ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।

ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਮਾਪੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਉਣ। ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਯੋਗ, ਚੇਤਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਜ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਝੀ ਸੋਚ, ਪਰਸਪਰ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਰਾਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੌਸ਼ਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਫਾਉਡਰ-ਕਮ-ਡਾਇਰੈਕਟਰ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕੈਡਮੀ , ਰੂਪਨਗਰ , ਪੰਜਾਬ
ਮੋ. 98159-66195