Editorial

ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੱਚਾ : ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ………

-

ਬੱਚਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਯਾਬ ਰਿਹਮਤ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਨਜਰ ਆਵੇ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਪਿਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ - ਨਾ ਸਿਰਫ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲਕਿ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਅਜੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਦੀਂ ਹੈ, ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਨਸਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਰ ਦਿਨ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਤਿਕੋਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਕੋਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਜਰੂਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਾਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਹਰ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐੱਲ.ਆਈ.ਸੀ. ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹੱਥ ਬੁਝੱਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਮਾਨਸਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਸਮੇਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਲਈ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਪਰਿਪੱਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਮਾਪੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਰਕ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪਰਮਾਤਮਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ, ਦਿਆਲੂ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਬਰਕਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਿਨ ਭਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਥਕਾਵਟ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜੇ ਪਤੀ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜ਼ੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤਜਰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਹਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਜੋ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਹੋਰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ।

ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਮ ਦੇਖਭਾਲ ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਲੋੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬੋਝ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੌਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਉਮੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਚੰਗੇ ਮਾਪੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ, ਸ਼ਬਦ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਘਰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ, ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੋਹਿਰਦ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਇੱਕ ਪੰਜੀਰੀ ਖਾਣ ਵਾਂਗੂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

“ਪਿਤਾ ਦੀ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਪਹਾੜ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲੋਂ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ। ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਗੁਣ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ ਪਾਠਾਂ ਜਾਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦੇ; ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋਂ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲੈਕਸ ਹੇਲੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ‘ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ’।

ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰੀਵ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਇਰੀ, ਰਸਾਲੇ ਜਾਂ ਨੋਟਬੁੱਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਾਲੇ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ, ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਸਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ ਪੱਤਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ, ਨਿਰੀਖਣ, ਤਰਕ, ਸੰਚਾਰ, ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੈ – ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਬੌਧਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ (ਸ੍ਰੀਮਤੀ)
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕੈਡਮੀ , ਰੂਪਨਗਰ , ਪੰਜਾਬ
ਮੋ. 84270-01813